Braakballen

Laatst liep ik op een winderige maar droge dag als gids over het Dwingelderveld. Na een uurtje wandelen hadden we nog niet veel bijzonderheden waargenomen. Echter vlak bij het Kolenveen, een grote waterpartij vlak bij de schaapskooi van Ruinen, lag midden in het open veld een zwarte braakbal. Op zich vreemd, want braakballen had ik tot dan toe alleen maar in schuren of onder bomen gevonden. Wie de “dader” was kon ik derhalve niet met zekerheid zeggen, maar qua vorm en grootte moest haast wel van een uil zijn.

Zo’n braakbal lijkt een beetje op een drolletje, echter het komt niet uit het kontje maar uit het mondje, de snavel in dit geval. In het algemeen is het een worstvormig object, dat de onverteerbare delen van het voedsel van een vogel bevat. Denk daarbij aan haren, dekschilden van kevers, veren en botjes.

Maar waarom produceren vogels braakballen en bijvoorbeeld zoogdieren niet? De evolutie van de vogels heeft daar een grote rol in gespeeld. Een belangrijk aspect is dat een vogel een snavel heeft, waarmee hij het voedsel niet kan kauwen, hooguit stukken van lostrekken. Het fijnmalen van het voedsel dient dan op een andere manier plaats te vinden. Nadat hij het voedsel heeft doorgeslikt, komt het via de krop in de kliermaag. Daar komen de maagsappen erbij. Het voedsel gaat dan door naar de spiermaag voor het maalproces. Om te voorkomen dat alle onverteerbare delen door de rest van het lange darmenstelsel heen moeten, maakt de spiermaag er een balletje van, die de vogel tot slot uitbraakt.

Niet alle soorten vogels produceren braakballen. Zaadetende vogels zoals huismussen of kippen verteren nagenoeg alles. Eventuele onverteerbare delen zijn relatief klein en die kunnen ze simpel uitpoepen. Maar soorten zoals uilen, roofvogels, kraaien, lijsters, reigers en meeuwen produceren wel braakballen. Met name de braakballen van uilen zijn in zekere zin populair. Vaak makkelijk te vinden en bevatten regelmatig de volledige skeletjes van allerlei muizen. Interessant om eens eentje uit te pluizen. En nee, dat is niet vies!

Verschenen 6 juli 2016