Knobbelzwaan

Het verhaal van het lelijke eendje zal bij veel mensen bekend zijn. Ik bedoel niet het Franse autootje, maar het sprookje van Hans Christian Andersen. Dit verhaal begint met een groot en lelijk ei, dat bij toeval in een eendennest beland. Alle eenden keren zich vervolgens tegen het lelijke eendje. Deze verlaat uiteindelijk de eendenvijver en komt er na winterse ontberingen achter dat het niet lelijk is, maar een prachtige witte zwaan. Aan dit sprookje moest ik denken, toen ik laatst over de A28 van Zwolle naar Utrecht reed. Net voorbij Harderwijk loopt deze snelweg vlak langs het Veluwemeer, waarop op dat moment vele honderden knobbelzwanen zwommen.

De knobbelzwaan behoort in Nederland tot de grote watervogels, zo niet de grootste. Met een spanwijdte van bijna tweeënhalve meter en een gewicht van ruim tien kilo zijn er weinig andere vogels die daarboven kunnen komen. Deze prachtig witte vogel, met zijn oranje snavel en zijn karakteristieke knobbel, komt vrijwel overal voor. Mits er natuurlijk water voor handen is, je zult hem op de Hoge Veluwe niet zien. Daarnaast is het algemeen bekend dat knobbelzwanen paren voor het leven en daardoor in romantische (reclame)uitingen regelmatig te zien zijn.

De knobbelzwaan leeft vooral van waterplanten, zoals kranswieren en fonteinkruiden. Die kan hij met zijn lange nek vrij simpel vanuit het water opvissen. Daardoor heeft hij vrijwel geen concurrentie van de veel kleinere ganzen en eenden. Niet alleen waterplanten, maar ook grassen en oogstresten staan op het menu. Op de Randmeren van het IJsselmeer verblijven de laatste jaren steeds meer zwanen op het water. De reden is dat veel waterplanten zijn teruggekeerd als gevolg van verbeteringen van de waterkwaliteit. Ook het wegvangen van brasem heeft bijgedragen aan de toename. Doordat de knobbelzwanen waterplanten prefereren loopt de begrazing zelfs terug op de agrarisch gebieden langs de Randmeren. Overigens komt op de Randmeren ook zijn kleinere “neefje” voor. Het is de kleine zwaan en is een wintergast uit het hoge noorden.

Verschenen 4 januari 2017