Parelmoerwolken

In de winter kan zich een prachtig verschijnsel aan de hemel voordoen. Geen zonsverduistering of een heldere komeet aan de sterrenhemel, maar ik heb het over parelmoerwolken. Het herkennen van deze prachtige wolken is niet lastig. Groot zijn ze meestal niet, maar alle kleuren van de regenboog zijn in een gevarieerd patroon in de wolken te zien. Overeenkomstig de afzetting van parelmoer aan de binnenkant van bijvoorbeeld oesters en mosselen. Vandaar de naam van deze wolkensoort.

Het is niet zo dat parelmoerwolken elke dag van het jaar te zien zijn. Sterker nog, het is een vrij zeldzame wolkensoort. Er zijn namelijk speciale omstandigheden nodig om deze wolken te laten ontstaan. Daarvoor is wel enige uitleg over de atmosfeer boven onze aardkorst nodig. Met name over de luchtlagen die hierin voorkomen. De eerste laag vanaf het aardoppervlakte heet de troposfeer en varieert in dikte van zes tot achttien kilometer. In deze luchtlaag komen vrijwel alle wolkensoorten voor, zoals de bekende schapenwolkjes en de gigantische onweerswolken. Ik bespaar even de Latijnse benaming ervan. Deze luchtlaag kan namelijk veel vocht bevatten, die bij afkoeling overgaan in waterdruppels of ijskristallen. Deze vormen op hun beurt de zichtbare wolken. En daaruit ontstaat natuurlijk regen, als je de pech hebt.

De luchtlaag boven de troposfeer heet de stratosfeer, ook wel bekend onder de naam ozonlaag. Deze luchtlaag bevat nagenoeg geen vocht en wolken zijn derhalve hierin een zeldzaamheid. Echter bij temperaturen onder de -80°C kunnen zich in deze laag toch wolken vormen. Gezien de geringe hoeveelheid vocht zijn dat in het algemeen kleine wolken. Deze wolken bestaan uit zeer kleine ijskristallen en verbindingen van salpeterzuur met water. Als de zon hierop schijnt, ontstaan allerlei prachtige parelmoerachtige pastelkleuren, die deze wolken kenmerken. De meeste kans om parelmoerwolken te zien zijn de uren rond zonsopkomst en zonsondergang. Aan het aardoppervlakte is dan nog relatief donker, maar op ruim twintig kilometer hoogte schijnt de zon wel.

Verschenen 18 januari 2017