Heksenboter

Laatst was ik op een verjaardag van een van mijn buren. Na het gebruikelijke bakkie met gebak kwam de drank op tafel. Daar horen natuurlijk knabbels bij. Het assortiment knabbels is tegenwoordig vaak erg uitgebreid. Zo stond er dit keer heksenkaas op tafel. Als een soort dipsaus voor de stukjes groenten die erbij lagen. Die heksenkaas is op basis van een roomkaas, met allerlei toevoegingen. Vandaar het achtervoegsel kaas.

Dat het geen heksenboter heet, wat qua consistentie eventueel ook gekund had, heeft misschien te maken met het feit dat heksenboter de naam is voor een bepaald soort slijmzwam. Ik kan mij goed voorstellen, dat het bedrijf die de heksenkaas op de markt bracht, daar bewust niet voor heeft gekozen.

Heksenboter is een gele slijmzwam. Het achtervoegsel zwam duidt op een relatie met schimmels. Echter slijmzwammen vallen onder een aparte groep, naast dieren, planten en schimmels. Ze lijken wel veel op schimmels, maar een essentieel verschil is de celwand van beide groepen. Die van schimmels, evenals bij bijvoorbeeld insecten, bevat een stof chitine. Die stof zorgt voor stevigheid van de celwand. Bij slijmzwammen ontbreekt die stof, zo ook bij heksenboter. Mede doordat die stof ontbreekt, kunnen slijmzwammen zich in zijn geheel verplaatsen. Ze laten dan een soort spoor achter, vergelijkbaar met een slakkenspoor.

Als een soort gele klodder boter komt heksenboter voornamelijk op dood hout voor. In dat stadium, ook wel met een duur woord plasmodium, voedt hij zich met allerlei micro-organismen, zoals bacteri├źn en schimmels. Omdat de celwanden flexibel zijn, kan hij zich over het dode hout verplaatsen, op zoek naar ander voedsel. Heeft hij voldoende voedsel tot zich genomen, dan verdroogt uiteindelijk de heksenboter en blijft er een soort plakkaat over. Hierin bevinden zich de sporen, die zich via de wind of met behulp van dieren kunnen verspreiden. Onder ideale omstandigheden kunnen de sporen op een andere plek weer versmelten en zo een nieuw plasmodium vormen. Dat kan overal zijn, heksenboter komt nagenoeg overal op de wereld voor.

Verschenen 21 november 2018