Wapendrager

Laatst ging ik met een vrijwillige boswachter van Natuurmonumenten een ochtend mee op het Dwingelderveld. Sinds kort ben ik met vervroegd pensioen en het leek mij een leuke dagbesteding om in dat gebied op deze manier actief te zijn. Nu verzorg ik daar al regelmatig allerlei excursies, maar die concentreren zich vrijwel altijd rond het bezoekerscentrum aan de Benderse in Ruinen. Als vrijwillige boswachter kom je door het gehele gebied en is de kans op leuke ontmoetingen natuurlijk veel groter.

Op die bewuste dag stonden wij even na te genieten van een grauwe klauwier aan de rand van het Holtveen, toen mijn collega op twee meter van ons een bijzondere nachtvlinder via een boomstam omhoog zag klimmen. Gelijk een foto gemaakt en via het tegenwoordige altijd paraat zijnde mobiel met internetverbinding deze nachtvlinder opgezocht. De uitkomst was de wapendrager, een soort uit de familie van de tandvlinders, die vrij algemeen in Nederland voorkomt. Verder bleek dat het een vrouwelijk exemplaar was. Zij had immers een eipakket op haar achterlijf, kon daardoor niet meer vliegen en was genoodzaakt om naar boven te klimmen.

Deze nachtactieve vlinder is relatief goed te herkennen, want in rust vouwt hij zijn vleugels over het achterlijf en lijkt dan op een afgebroken berkentakje. Dit komt door zijn bastachtige uiterlijk en de vaalgele ronde vlek op het borststuk en in de vleugelpunt.

Vanwaar de naam wapendrager voor dit insect, terwijl de naam berkentakje logischer zou zijn. Zo werd hij vroeger ook wel genoemd. Op de website van de Vlinderstichting staat daarover een toelichting. De huidige naam danken we aan Johannes Goedaert, een van de eerste entomologen in Nederland. In zijn publicaties uit 1660 geeft hij die naam op basis van de koptekening van de rups. Dat lijkt op een keper, een omgekeerde letter V, dat in de heraldiek (wapenkunde) regelmatig voorkomt. In een latere publicatie uit 1762 schrijft een andere entomoloog dat de uiteinde van de voorvleugel op een schild of medaille zou lijken.

Verschenen 14 oktober 2020