Doodshoofdvlinder

Het hoofdvak van mijn biologiestudie in Wageningen was entomologie, ofwel de leer der insecten. Tijdens colleges en practicums werden allerlei aspecten over insecten behandeld, waarbij meerdere bijzondere exemplaren voorbijkwamen. Een daarvan was de doodshoofdvlinder, die opviel door zijn bijzondere levenswijze en het feit dat dit insect een tekening van een doodshoofd aan de bovenzijde heeft staan.

Op de website van Nature Today stond eind oktober een bericht van de Vlinderstichting dat er de weken ervoor meerdere waarnemingen waren gemeld van deze grote, indrukwekkende nachtvlinder. Het is namelijk een trekvlinder, die in wisselende aantallen in ons land terechtkomt. De belangrijkste verspreiding in Europa zijn de landen aan de Middellandse Zee. Een flinke zuidelijke stroming heeft  waarschijnlijk gezorgd voor meer aanvoer van vlinders uit het zuiden. Een deel van de waarneming betroffen helaas dode exemplaren, maar die moeten toch eerst hierheen gevlogen zijn.

De doodshoofdvlinder is gemakkelijk te herkennen. In rust is het een zwartbruine vlinder van ongeveer 6 cm lang en met een kenmerkende tekening van een doodshoofd aan de rugzijde van zijn borststuk. Zijn ondervleugels zijn oranjegeel met twee zwartbruine strepen. Verder kan hij een hoorbaar piepend geluid produceren bij bedreiging. Lang was onduidelijk hoe hij dat doet, maar nu blijkt het om een tweedelig mechanisme in de monddelen van de vlinder te gaan, dat iets weg heeft van een accordeon. Dit beweegt heel snel en zorgt zo voor het geluid.

Het meest bijzondere aan de doodshoofdvlinder is dat hij in staat is bijenkasten en natuurlijke bijennesten binnen te dringen en daar dan van de honing kan snoepen. Bijen kunnen in natuurlijke bijennesten de vlinder niet doden, omdat de doodshoofdvlinder exact tussen twee raten past. De bijen kunnen daar zijn kwetsbare buik niet bereiken. In ‘kunstmatige’ bijenkasten worden ze vaak wel gedood, omdat de raten daarin verder uit elkaar staan. Imkers vinden soms dus dode, in bijenwas gemummificeerde vlinders in hun kasten.

Verschenen 25 november 2020