Lijsterbes

Door de vele eeuwen heen hebben bomen een rol gespeeld in de cultuur. Voor veel oude Europese volken, of dat nu de Kelten, de Germanen of de Romeinen waren, speelde de verering van de eik een belangrijke rol. Daarnaast nam men belangrijke beslissingen of sprak men vaak recht onder een statige eik. De berk speelde vaak een belangrijke rol bij lentefeesten, de els stond bekend als een duivelse boom en de wilg was een heksenboom.

Hoewel de lijsterbes minder talrijk is dan de hierboven genoemde boomsoorten, komt deze boom eveneens in de cultuurhistorie voor. Zo plantte men hem vroeger op begraafplaatsen aan als een soort toverboom. Veel legenden spreken van bloedbomen, omdat hij zou zijn uitgegroeid uit het bloed van onschuldig opgehangen personen.

Daarnaast zou de lijsterbes bescherming bieden tegen hekserij en (boze) geesten. Daarom moest men rond een boerderij takken van de lijsterbes planten. Verder hing men takken in koeienstallen op, vooral ter bescherming van de melk. Dit laatste heeft mogelijk te maken met het feit dat men vroeger in Noorwegen in de winter stukjes bast aan het vee gaf.

De lijsterbes komt algemeen voor in Nederland, behalve in gebieden met zware klei. Hij heeft een slanke, grijze, gladde stam en een losse, tamelijk brede kroon. Het is geen grote boom, in het algemeen is hij niet groter dan 15 meter met een diameter van maximaal 40 cm. Qua leeftijd bereikt hij hooguit 120 jaar. Hij heeft geveerde bladeren met 9 tot 17 even grote, paarsgewijze blaadjes, behalve het kleinere topblaadje. De afzonderlijke blaadjes zijn licht getand.

Het meest kenmerkend zijn de oranje bessen, die als opvallende trossen vanaf het eind van de zomer aan de boom hangt. Van de rijpe bessen is jam te maken. Deze kan bitter zijn, echter bevat wel veel vitamine C. Daarnaast bruikbaar voor alcoholische dranken en azijn. Van gedroogde en gemalen bessen is een smakelijk meel te produceren. Echter de bessen zijn vooral geliefd bij vogels. Vandaar zijn naam.

Verschenen 22 september 2021